موسیقی ایرانی

موسیقی ایرانی دارای هفت دستگاه و پنج آواز می‌باشد.
هفت دستگاه موسیقی ایرانی عبارتند از:

ماهور، شور، سه‌گاه، چهارگاه، راست‌پنجگاه، نوا و همایون.
و آوازهای دشتی، افشاری، ابوعطا، بیات ترک و بیات اصفهان.

در این بخش می‌خواهیم به‌طور بسیار خلاصه با دستگاه ماهور و خصوصیات آن آشنا شویم. قبل از شروع توضیحات لازم است با مفهوم چند واژهٔ کاربردی آشنا شوید.

اکتاو یا هنگام

فاصلهٔ دو نت هم‌نام متوالی یا فاصلهٔ هشت نتی از نت مبدا که دوباره به نت همنام می‌رسد.

دانگ

فاصلهٔ چهار نتی از نت مبدا.

نت شاهد

نت اصلی و محوری هر دستگاه که بیشتر شنیده می‌شود و کشش‌های طولانی‌تری دارد.

نت ایست

نتی که در میان قطعهٔ موسیقی روی آن مکث می‌شود.

نت خاتمه

نتی که قطعهٔ موسیقی با آن خاتمه می‌یابد.

نت متغیر

نتی که در میان قطعه با علائم عرضی (♯، ♭ و …) تغییر می‌کند.

از آنجایی که در این کتاب مجال بسط و توضیح بیشتر در مورد تئوری موسیقی نیست، بهتر است برای درک بهتر مفاهیم به کتب تئوری موسیقی یا شرح و آنالیز ردیف موسیقی ایرانی مراجعه شود.

دسته‌بندی قطعات موسیقی

قطعات موسیقی به‌طور کلی دو دسته‌اند:

1. قطعات غیرضربی که در موسیقی ایرانی به آنها اصطلاحاً آوازی گفته می‌شود.
2. قطعات ضربی: آهنگ‌ها یا گوشه‌هایی با متر مشخص و الگوی ضرب‌آهنگ ثابت.

فرم قطعات ضربی در موسیقی ایرانی

• پیش‌درآمد
• تصنیف
• چهارمضراب
• رِنگ
• قطعهٔ ضربی

بخش عمدهٔ ردیف موسیقی ایرانی به صورت آوازی می‌باشد. به قطعات آوازی ردیف، «گوشه» گفته می‌شود.

گوشه‌ها خود به چند دسته تقسیم می‌شوند که مهم‌ترین آنها گوشه‌های مدال می‌باشند.

همهٔ دستگاه‌ها و آوازهای موسیقی ایرانی با گوشهٔ درآمد شروع می‌شوند که مهم‌ترین و اصلی‌ترین گوشهٔ هر دستگاه است. معمولاً نت شاهد هر دستگاه همان نت شاهد درآمد آن دستگاه می‌باشد.

نت شاهدِ درآمدِ دستگاه ماهور در این کتاب «شیوهٔ نواختن تار و سه‌تار ۱» نت دو (Do, C) می‌باشد.

گوشه‌های مدال هر کدام دارای شاهد و فواصل متفاوتی نسبت به درآمد هستند.

گوشه‌های مدال دستگاه ماهور عبارتند از: درآمد، آواز، حصار، شکسته، دلکش، خاوران، عراق و راک.